21 sierpnia 2026 r. zmarła Bożena Irena Płonka-Syroka (1957–2026) — polska historyczka farmacji i medycyny.
Była osobą szczególnie bliską naszej redakcji. Dla części z nas była wykładowczynią podczas studiów farmaceutycznych — m.in. dla Aleksandra Smakosza, który miał również możliwość współpracy przy jej monografiach — dla innych zaś, jak dr Mateusz Dąsal, pozostawała przełożoną, współautorką i współpracowniczką.
Informacja została przekazana przez rodzinę.
Jej śmierć jest ważną stratą dla polskiego środowiska historyków medycyny i farmacji. Można powiedzieć, że niemal każdy polski historyk farmacji w którymś momencie swojej działalności naukowej zetknął się z Profesor Płonką-Syroką — jako jej student, autor, współpracownik, uczestnik konferencji, redaktor lub czytelnik jej prac. Jej działalność przez dziesięciolecia współtworzyła polskie (i nie tylko) środowisko historii medycyny i farmacji.
Teraz pozostaje jej już tylko dyskutować z Galenem, Awicenną i Dioskurydesem. Składamy najszczersze kondolencje Rodzinie, Bliskim, Współpracownikom i wszystkim, dla których Profesor Płonka-Syroka była ważną postacią życia naukowego.
Życie i edukacja
Bożena Irena Płonka-Syroka urodziła się w 28 sierpnia 1957 r. we Wrocławiu. Ukończyła IX Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego we Wrocławiu, a następnie podjęła studia historyczne na Uniwersytecie Wrocławskim, które ukończyła w 1980 r. Jeszcze w tym samym roku rozpoczęła pracę w Zakładzie Historii Medycyny i Farmacji Akademii Medycznej we Wrocławiu, rozpoczynając wieloletnią działalność naukową w obszarze historii medycyny i farmacji.
W 1987 r. uzyskała stopień doktora, a w 2000 r. stopień doktora habilitowanego w Instytucie Historii Nauki PAN w Warszawie. W kolejnych latach została docentem tego instytutu (2001), profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego (2003), profesorem Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (2007) oraz profesorem Instytutu Historii Nauki PAN (2011). W 2016 r. otrzymała tytuł profesora nauk humanistycznych nadany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Jej kariera akademicka związana była głównie z Uniwersytetem Wrocławskim, Akademią Medyczną (późniejszym Uniwersytetem Medycznym we Wrocławiu) oraz Instytutem Historii Nauki PAN w Warszawie. Pracowała m.in. w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego oraz w Katedrze Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego. W latach 1991–2003 oraz 2011–2015 była związana z Instytutem Historii Nauki PAN w Warszawie.
Od 2023 r. była związana z Collegium Witelona Uczelnia Państwowa w Legnicy, gdzie pracowała w Zakładzie Zdrowia Publicznego Wydziału Nauk o Zdrowiu i Kulturze Fizycznej.
Zmarła 21.08.2026 i została pogrzebana na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu 31.08.2026.
Publikacje
Według danych Polskiej Bibliografii Medycznej dorobek publikacyjny prof. Bożeny Płonki-Syroki obejmuje 403 publikacje, w tym 104 książki pod redakcją, 286 rozdziałów w monografiach wieloautorskich i artykułów w czasopismach oraz 13 książek autorskich i współautorskich.
Wśród monografii autorskich i współautorskich można wymienić m.in. Recepcję doktryn medycznych przełomu XVIII i XIX wieku w polskich ośrodkach akademickich w latach 1784–1863 (1990), Mesmeryzm. Od astrologii do bioenergoterapii (1992, współautorstwo z Andrzejem Syroką), Medycynę niemiecką nurtu niematerialistycznego 1797–1848 i polską recepcję jej teorii i doktryn w dziewiętnastym stuleciu (1999), Niemiecką medycynę romantyczną (2007), Zjawisko antykoncepcji w perspektywie społecznej i historycznej (2012, współautorstwo), Medycynę w historii i kulturze. Studia z antropologii wiedzy (2013), Medycynę w historii i kulturze (2016), Problemy etyczne w farmacji (2020) oraz Podróż za marzeniami. Kulturę uzdrowiskową w Europie (2021, współautorstwo z Pauliną Suchecką). Do późniejszego dorobku należała również publikacja Doświadczanie choroby w perspektywie badań interdyscyplinarnych (2022, współautorstwo).
Jej dorobek obejmował przede wszystkim historię doktryn i praktyk medycznych, historię medycyny niemieckiej i jej recepcji w Polsce, antropologię wiedzy medycznej oraz społeczne i kulturowe uwarunkowania zdrowia, choroby i leczenia. W późniejszych latach podejmowała również problematykę kultury uzdrowiskowej, etyki farmacji, antykoncepcji oraz doświadczenia choroby.
Działalność redakcyjna
Bożena Płonka-Syroka prowadziła szeroko zakrojoną działalność redakcyjną. W 1992 r. była jedną z założycielek czasopisma „Medycyna Nowożytna”, wydawanego przez Instytut Historii Nauki PAN w Warszawie. W latach 1992–1999 pełniła funkcję zastępcy redaktora naczelnego, a następnie pozostawała członkinią redakcji czasopisma. Była również członkinią jego Rady Naukowej.
W latach 2003–2007 była członkinią redakcji i zastępczynią redaktora naczelnego czasopism Medycyna i Okolice oraz Roczniki Antropologii Wiedzy, wydawanych przez Katedrę Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Pełniła funkcję redaktorki naczelnej licznych serii wydawniczych, poświęconych historii medycyny i farmacji, historii kultury oraz antropologii. Kierowała m.in. następującymi seriami:
- Studia Humanistyczne Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu;
- Studia z Dziejów Kultury Medycznej;
- Biblioteka Polsko-Niemieckiej Historii Medycyny;
- Kultura uzdrowiskowa w Europie;
- Historia leku roślinnego;
- Orbis exterior – orbis interior;
- Wielkie mity kultury;
- Antropologia wiedzy;
- Antropologia emocji;
- Kultura i emocje;
- Antropologia miłości;
- e-kultura, e-nauka, e-społeczeństwo.
Członkostwo w organizacjach naukowych
Bożena Płonka-Syroka przez dziesięciolecia pozostawała aktywną członkinią polskich i międzynarodowych organizacji naukowych.
- Polskie Towarzystwo Historii Medycyny i Farmacji – członkini od 1982 r.; członkini Zarządu Oddziału w latach 1985–1989 oraz Zarządu Głównego w latach 1989–1995.
- Niemiecko-Polskie Towarzystwo Historii Medycyny – członkini od 1997 r.; sekretarz generalna w latach 2003–2005 oraz wiceprezydentka w latach 2005–2009.
- Polskie Towarzystwo Historyczne – członkini od 2009 r., związana z Sekcją Metodologii Historii.
- Polskie Towarzystwo Historiograficzne – członkini od 2012 r.
- Wrocławskie Towarzystwo Naukowe – członkini od 2008 r.
- Fundacja Humanitas et Scientia – współzałożycielka w 1992 r., członkini Zarządu od 1992 r. oraz prezeska Fundacji.
Była również związana z Komitetem Nauki i Techniki PAN, którego członkinią pozostawała w latach 2000–2023, a od 2024 r. była członkinią Sekcji Historii Nauki i Techniki Komitetu Nauk Historycznych PAN. Od 2022 r. należała także do Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. W latach 1992–2022 w kilku kadencjach zasiadała w zarządach głównych towarzystw naukowych o profilu historyczno-medycznym.
Źródła
Polska Bibliografia Naukowa (2026). https://ppm.umw.edu.pl/info/author/UMW674b9589ce784908837cc3e5a7fb89c7
UMW (2020). https://www.umw.edu.pl/pl/aktualnosci/prof-bozena-plonka-syroka-w-komitecie-pan
Collegium Witelona. (2023). https://wz.collegiumwitelona.pl/osoba/e7kScBSunHauRuM9PnIS
Leave a Reply