Klonowanie zwierząt to bardzo zaawansowana technika biotechnologiczna polegająca przede wszystkim na tworzeniu genetycznie identycznych organizmów. Od momentu sklonowania w 1996 roku słynnej owcy Dolly, technologia ta budzi zarówno kontrowersje jak i spore zainteresowanie wśród naukowców, a wraz z nimi liczne pytania etyczne oraz społeczne.

W XXI wieku klonowanie różnych gatunków zwierząt znajduje zastosowanie głównie w prowadzonych latami badaniach naukowych, medycynie czy w ochronie zagrożonych, wymierających już gatunków.

Owieczka Dolly, czyli najbardziej znana baranina na świecie

Dolly była owcą (samicą) rasy Finn Dorset, posiadającą trzy matki (jedna dostarczyła swoją komórkę jajową, druga DNA, trzecia nosiła sklonowany embrion), żyjącą od 5 lipca 1996 do 14 lutego 2003, uznaną za pierwszy klon ssaka powstały z dorosłej komórki somatycznej, aczkolwiek wbrew powszechnemu przekonaniu, nie była pierwszym zwierzęciem, które zostało sklonowane.

Owca Dolly została stworzona przez wybitnej klasy brytyjskiego embriologa i lidera grupy badawczej sir Iana Wilmuta (1944–2023) wraz z jego pomocnikami, w tym Keitha Campbella, w szkockim Instytucie Roślin znajdującym się w Edynburgu i we współpracy z firmą biotechnologiczną PPL Therapeutics poprzez zastosowanie procesu transferu jądrowego z komórki pobranej z gruczołu mlekowego. Jej klonowanie udowodniło gronu naukowców, że organizm sklonowany można uzyskać z dojrzałej komórki konkretnej części ciała.

Ogłoszenie 22 lutego 1997 roku narodzin Dolly było oczywiście przełomowym wydarzeniem w ówczesnej nauce, przyciągającym dużą uwagę mediów i obalającym wieloletnie przekonanie, że dorosłych ssaków nie można w żaden sposób klonować. Jej narodziny sprawiły, że zaczęto dostrzegać wiele możliwych zastosowań i nadużyć technologii w klonowaniu ssaków. Ponadto w publicznej telewizji wyemitowano w latach 90-tych reklamę z udziałem szkockich naukowców bawiących się z lokalnymi owcami, a w magazynie Time pojawił się nawet specjalny raport o sklonowanej owcy Dolly. Sam z resztą magazyn Science ogłosił wtedy Dolly przełomem roku 1996, a stacja BBC News i Scientific American nazywały ją „najsłynniejszą owcą na świecie”.

Ta olbrzymia, dotycząca klonowania wiedza, zmieniła realnie to, co naukowcy uważali za możliwe i otworzyła przy tym wiele zupełnie nowych możliwości w ówczesnej biologii jak i przede wszystkim w medycynie, w tym także rozwój spersonalizowanych komórek macierzystych, znanych w naukach medycznych jako komórki iPS.

Co mają wspólnego piersi celebrytki i owieczka Dolly?

O samym imieniu Dolly jej stwórca, Wilmut stwierdził:

„Dolly pochodzi z komórki gruczołu sutkowego i nie mogliśmy wymyślić bardziej imponujących gruczołów niż gruczoły Dolly Parton” (nawiązanie do wybitnej w tym okresie piosenkarki country)

Dolly przez całe swoje życie mieszkała w Instytucie Roślin i w odpowiednim dla siebie czasie wydała na świat sześć owieczek. Niestety w wieku sześciu lat została uśpiona z powodu postępującej, nieodwracalnej choroby płuc. Nie znaleziono jednak ostatecznie przyczyny, która to w jakikolwiek sposób łączyłaby chorobę z jej sklonowaniem.

Ciało Dolly po śmierci zostało odpowiednio zakonserwowane i przekazane przez Instytut Roślin znajdujący się we wspomnianej Szkocji do Narodowego Muzeum Szkocji, gdzie też regularnie wystawiane jest na widok publiczny od 2003 roku. Bez wątpienia stała się ona trwałym symbolem jednego z największych przełomów w historii biologii, biotechnologii i genetyce.

Bibliografia

Franklin S. H. (2007). Dolly Mixtures: The Remaking of Genealogy. Duke University Press.

Kolata G. (2000). Klon. Dolly była pierwsza. Prószyński i S-ka.

Ian Wilmut I., Campbell K,. Tudge C., Koraszewska M. (2002). Ponowny akt stworzenia: Dolly i era panowania nad biologią. „Rebis”.