Według WHO wypalenie zawodowe jest stanem fizycznego, emocjonalnego oraz psychicznego wyczerpania wynikającym z nadmiernej ilości pracy do wykonania w krótkim czasie. Nie jest ono chorobą, ale syndromem, wywoływanym przez monotonię pracy, rutynę dnia, dużą liczbę zobowiązań, a przy tym poprzez nadgodziny kosztem życia prywatnego, w efekcie powodujące przewlekły stres. W ich wyniku traci się life-work balance i zaciera granicę pomiędzy życiem zawodowym, a osobistym.

Pojęcie wypalenia zawodowego

Wypalenie zawodowe zostało opisane w połowie lat 70-tych XX w. w amerykańskiej literaturze. Pierwszym opisanym przypadkiem w literaturze była więc napisana w 1960 r. powieść autorstwa Grahama Greene’a — A Burn-out case. Słynny psychiatra, Herbert J. Freudenberger (1926-1999), w jednym ze swoich wydanych artykułów w czasopiśmie Journal of Social Issue określił „wypalenie zawodowe” stanem wysokiego, długotrwałego wyczerpania, spowodowanego wspomnianą nadmierną ilością zadań do zrealizowania.

Aktualnie uważa się, że istnieją trzy wymiary wypalenia zawodowego:

1. brak energii, uczucie przewlekłego wyczerpania, zmęczenia, cynizm
2. bardzo zwiększony dystans psychiczny od wykonywanej przez siebie pracy
3. znacznie zmniejszona efektywność w realizacji poszczególnych obowiązków, niska samoocena wynikająca z niewielkiej satysfakcji ze swoich wyników pracy.

Przyczyny wypalenia zawodowego

Według danych, uznaje się, że wpływ na „wypalenie” ma przede wszystkim niekontrolowany pracoholizm. Wynika to z tego, że taki człowiek ma nadmierną ambicję (często wpajaną od najmłodszych lat w szkole, na studiach, następnie w zawodzie), wyznacza sobie nierealne cele i kryje w sobie bardzo niezdrowy perfekcjonizm w wykonywaniu przez siebie czynnościach.

Bywa również nieasertywny, wystraszony, pozbawiony wsparcia, przewrażliwiony na opinie innych, robi znacznie więcej od pozostałych współpracowników (bierze na siebie zbyt wiele zadań), zaspokaja pracą poczucie własnej wartości, z resztą często zbyt niskie, rozbudza potrzeby konsumpcyjne oraz ucieka w pracę, aby nie odczuwać pewnych „braków” w normalnym życiu. Ponadto stres w miejscu wykonywanego zawodu, zły podział obowiązków, nadmiar zadań, niekorzystne warunki i rutyna dnia codziennego sprzyjają początkom depresji i WZ.

Objawy wypalenia zawodowego

Uważa się, że głównymi objawami WZ jest przede wszystkim wspomniane zmęczenie, bóle mięśni (karku, szyi), migreny, problemy z układem pokarmowym (zgaga), szybki spadek odporności organizmu, problemy z zasypianiem. Do tego wszystkiego dochodzi z resztą brak chęci dalszej pracy wynikającej z niewielkiej motywacji, brak wybitnych efektów z wykonywanej czynności, częsty gniew, frustracja, poczucie winy i smutku, niechęć do wyjścia z domu, spadek samooceny, poczucie całkowitego bezsensu w tym co się robi, izolowanie się od ludzi z jakimi pracuje się w najbliższym otoczeniu.

Komu grozi wypalenie zawodowe?

WZ widocznej jest najbardziej w krajach azjatyckich, gdzie rocznie ginie setki tysięcy ludzi w wyniku wyczerpania za groszowe wynagrodzenie (w Japonii nazwano WZ karoshi czyli „śmierć z przepracowania”).

Wcale nie lepiej jest w USA, gdyż tam dostrzegany jest wzrost depresji, WZ i samobójstw związanych z pracą. Również w krajach Europy ludzie umierają z przepracowania i walki o lepszy byt — rywalizując ze współpracownikami, ale nie jest to tak częste jak we wspomnianych krajach azjatyckich i USA.

Nie od dziś wiadomo, że osoby dotknięte wypaleniem zawodowym to przeważnie przedstawiciele nauki (doktoranci, nauczyciele, wykładowcy akademiccy, naukowcy, ludzie pióra), pracownicy medyczni i medialni, handlowcy, służby porządkowe i ratunkowe, psychiatrzy, psychologowie, wojskowi czy policjanci, aczkolwiek może ono oczywiście dotyczyć innych środowisk pracy.

Z czego to tak naprawdę wynika? Według badań, zbyt bliski i nieprzerwany kontakt z drugim człowiekiem oraz konkretne cechy charakteru danego człowieka mogą dać podstawy ku wypaleniu. Tak o to wypalenie dopada głównie osoby bardzo ambitne, inteligentne, perfekcyjne na wielu polach życia, a przy tym podatne na pracoholizm. Również osoby o naturze introwertycznej, często samotne, pozbawione drugiej połówki lub szybko angażujące się w swoje obowiązki, są potencjalnie zagrożone wypaleniem. Tkwi przekonanie, że wśród wykonywanej przez siebie pracy — zarówno naukowej, ratującej innym życie czy społecznej, szukają głębszego celu, od niej też często uzależniają swój humor, samoocenę, relację z drugim człowiekiem.

Jak przeciwdziałać wypaleniu?

Jeżeli człowiek jest w stanie stwierdzić po sobie, że dopada go WZ, wówczas powinien odbyć rozmowę z terapeutą bądź psychologiem, który pomoże mu przejść ten początkowy, jakże trudny czas.

Następnie polecane jest zwolnienie tempa, odpoczynek (skorzystanie w miarę możliwości z urlopu), stosowanie medytacji bądź jogi, zakomunikowanie swoich potrzeb władzom miejsca pracy, podejmowanie nowych wyzwań i zdobywanie odmiennych dla nas umiejętności oraz nauka odmawiania zbyt wielu zadań czy odporności na stres. Jeśli to wszystko jest niewystarczające, zalecana jest jak najszybsza zmiana pracy i najbliższego otoczenia. Co ważne, na WZ można otrzymać zwolnienie lekarskie (maksymalnie 182 dni).

Wnioski

Dzisiaj, walcząc z WZ, należy zachować umiar i rozgraniczać sferę pracy od sfery życia prywatnego, tak łatwo mogącej przerodzić się we wspomniany pracoholizm. Technika work-life balance stanowi tutaj kluczowy element, równoważąca ilość wykonywanych zadań względem „normalnego” życia.

Nie bez powodu Dzień Walki z Wypaleniem Zawodowym powstał podczas jednej z kampanii społecznej zorganizowanej przez Związek Przedsiębiorców i Pracodawców, gdyż miał on podkreślić WZ jako bardzo zjawisko dotykające coraz to młodszych osób wkraczających w świat pracy.