Jabłka są jednym z najbardziej popularnych owoców zarówno wśród dorosłych jak i dzieci, nie tylko dzięki ich smacznemu, nieuczulającemu i delikatnemu smakowi czy szerokiemu zastosowaniu w kuchni, ale również przez liczne właściwości lecznicze. Regularne spożywanie tych owoców (nawet 2 sztuk na dobę) wspiera profilaktykę wielu chorób. Nie bez powodu też podaje się je jako pierwszy owoc przy rozszerzaniu diety niemowlaka.

W kulturze jabłko uważane jest za symbol zdrowia, płodności, nieśmiertelności, początku, pokusy (Adam i Ewa w Raju), niezgody, odkryć, a nawet miłości. Ponadto jest ono tradycyjnym atrybutem władzy królewskiej, znanym od czasów Cesarstwa Rzymskiego, które miało przypominać ludziom, że władza cesarza obejmuje swoim zasięgiem cały świat. Dzisiaj kojarzone jest kulturalnie głównie z amerykańską firmą Apple wykorzystującą od 1977 r. w swoim logo nadgryzione jabłko (zmieniane w przeciągu 20 lat).

Pierwotnie Światowy Dzień Jabłka został ustanowiony w 1990 roku przez brytyjską organizację Common Ground, aby upamiętnić różnorodność odmian dostępnych na rynku jabłek i znaczenie lokalnych produktów spożywczych. 

Jabłko, a zdrowie

Jabłka są cennym źródłem polifenoli, które wykazują wiele funkcji prozdrowotnych. Dzięki temu znajdują zastosowanie w produkcji żywności i napojów o charakterze funkcjonalnym, m.in. wspierających obniżanie ciśnienia, opóźniających procesy starzenia, wspomagających kontrolę masy ciała czy poprawiających pamięć i jakość snu. Na rynku dostępne są już preparaty w formie tabletek z kwasem jabłkowym oraz kapsułek, które stosuje się m.in. w kontroli wagi i pielęgnacji skóry.

Z jabłek pozyskuje się również pektynę — naturalny składnik żywności pełniący funkcję zagęstnika, emulgatora i stabilizatora. Oprócz powszechnego wykorzystania w produkcji dżemów, galaretek czy soków, pektyna jabłkowa odznacza się zdolnością wiązania metali ciężkich, takich jak ołów czy rtęć, co wskazuje na jej działanie detoksykacyjne. Ma także znaczenie w farmacji i innych gałęziach przemysłu, np. jako surowiec do wytwarzania biodegradowalnych folii (Patocka, 2020).

Kolejną grupą związków obecnych w jabłkach są triterpenoidy, którym przypisuje się m.in. właściwości przeciwnowotworowe i przeciwutleniające. Choć ich wykorzystanie w produktach spożywczych jest obecnie ograniczone, badania wskazują na duży potencjał rozwoju napojów funkcjonalnych na ich bazie. Również wytłoki jabłkowe powstające podczas produkcji soków znajdują coraz szersze zastosowanie – m.in. jako pasza biologiczna o wysokiej wartości odżywczej, a w przyszłości mogą stać się także źródłem składników dla żywności prozdrowotnej (Patocka, 2020).

Od dawna jabłka były wykorzystywane w medycynie tradycyjnej. Stosowano je przy dolegliwościach takich jak astma, bóle głowy, problemy trawienne czy choroby skóry. Popularny ocet jabłkowy uważany jest za pomocny m.in. w leczeniu anemii, schorzeń nerek i chorób reumatycznych. Współczesne badania potwierdzają, że związki chemiczne zawarte w jabłkach oraz w occie jabłkowym mogą korzystnie wpływać na układ nerwowy, krążenia i pokarmowy. Co więcej, wyciągi z jabłek wykorzystywane są również w kosmetologii, np. w preparatach do pielęgnacji skóry tłustej i trądzikowej (Patocka, 2020)

Każdego roku, 6 stycznia, w Anglii (głównie południowo-zachodnia część: hrabstwa Devon, Somerset, Dorset, Gloucestershire i Herefordshire) odbywa się rodzaj rytuału i procesji, w którym biorą udział sadownicy jabłek przeznaczonych na cydr — Wassail the apple tree.

Poza śpiewaniem, piciem cydru i karmieniem jabłoni tostami, uczestnicy spożywają specjalne trunki i posiłki. Do takich należą : Lamb’s Wool (posiłek składający się z purée, z pieczonych jabłek, cydru, cukru i przypraw — cynamonu, imbiru i gałki muszkatołowej) oraz Wassail drink (napój alkoholowy na bazie cydru lub bezalkoholowy na bazie soku z dodatkiem przypraw — imbiru i goździków). Również w inne święta produkuje się na Wyspach analogiczne napoje, np. 24 listopada, na dzień św. Katarzyny w hrabstwie Worcestershire produkuje się napitek z cydru, pieczonych jabłek, cukru i cynamonu.

Cytat z książki „Historia naturalna przypraw”, A. Smakosz

Jabłka w kuchni

Idzie jesień, a wraz z nią tworzymy w miarę naszych „kulinarnych” możliwości domowe przetwory (musy do herbaty, marmolady owocowe do kanapek czy słodkości), słodkie wyroby (ciasta, ciastka, torty) lub rozgrzewające napoje z dodatkiem owoców i przypraw (m.i.n kompoty, zimowe herbaty). Do tego wszystkiego idealnie nadają się jabłka, które łatwo wykorzystać w wielu jesienno-zimowych przysmakach.

Czytaj także: 26 Lutego Dzień Pistacji — tłustego owocu z Bliskiego Wschodu

Czytaj także: Numer Specjalny z okazji I Dnia Aromaterapii | Pharmacopola Numer 1/2025

Wszyscy doskonale znamy domowej roboty kompoty z jabłek podawane podczas rodzinnych obiadów, sporządzane przez mamy bądź babcie prażone jabłka do słoika (z cynamonem i cukrem), pieczone jabłka z nutką cynamonu i cukru sporządzane w piekarniku (uzupełniane często orzechami, żurawiną, waniliowym sosem), przysmak dzieciństwa czyli zapiekany ryż z jabłkami (najczęściej podawany na mleku), naleśniki z marmoladą lub dżemem jabłkowym (czasem też z dodatkiem śliwek bądź jakże popularnej teraz dyni — o niej z resztą pisał Aleksander K. Smakosz w jednym z artykułów), jabłka w cieście, placuszki z jabłkami (idealne jako słodkie śniadanie), francuską tartę, galette czy jakże viralowe, aktualnie popularne na tik toku czy Instagramie różnej maści szarlotki, nie tylko w wersji powszechnie znanych, tradycyjnych ciast (podawanych z kruszonką — nawet w wersji bezglutenowej jest wyśmienita!), ale nawet lodów, czekolad czy herbat o aromacie szarlotki.

Podsumowanie

Owoc ten sprawdzi się jako baza do wielu soków owocowo-warzywnych, mający bardzo pozytywny wpływ na wygląd skóry. Warto na koniec dodać, że jabłka są niskokaloryczne, bo w 100 g mają one zaledwie około 50 kcal.

Światowy Dzień Jabłka to bez wątpienia najlepsza okazja do pokazania ludziom jak wiele ten owoc ma im do zaoferowania. Jabłka są, jak zostało wspomniane, pełne witamin oraz błonnika. Ich jedzenie wpływa bardzo pozytywnie na naszą odporność, wspomaga walkę z wieloma dolegliwościami oraz zmniejsza ilość cholesterolu. Warto zachęcać wszystkich, bez względu na wiek, aby w miarę swoich możliwości „zdrowotnych” jedli jabłka nie tylko od święta.

Czytaj także: Otyłość wśród dzieci i młodzieży. Otyłość jako choroba cywilizacyjna. Wpływ pandemii COVID-19 na przyzwyczajenia żywieniowe

Bibliografia

Patocka, J., Bhardwaj, K., Klimova, B., Nepovimova, E., Wu, Q., Landi, M., Kuca, K., Valis, M., & Wu, W. (2020). Malus domestica: A Review on Nutritional Features, Chemical Composition, Traditional and Medicinal Value. Plants, 9(11), 1408. https://doi.org/10.3390/plants9111408

Smakosz, A. (2025). Historia naturalna przypraw. Wydanie II, poprawione. Pharmacopola.