Czosnek wywodzi się z rejonów Azji Środkowej i jest obecnie znanym składnikiem diet na całym świecie. Wzmiankowano już w V w. p. n. e o jego silnych właściwościach medycznych w starożytnej Grecji, Rzymie, Chinach oraz Egipcie.
Czosnek przez wieki określono w dawnej Polsce czosnykiem, czosnakiem, czośniakien, czostkiem, czosneczkiem. Rozróżniano wówczas czosnek domowy i swojski, choć przez kolor określano go też białym zielem, aczkolwiek wtedy nazywały go w ten sposób jedynie domniemane czarownice, częściej zielarki.
W historii polskiego folkloru uważało się, że samo wymówienie słowa czosnek potrafiło już odegnać działanie wszelkich złych mocy, aczkolwiek wedle rosyjskich legend został on stworzony przez samego szatana bądź też w zachowanych w ukraińskich podaniach, powstał on jako element z zęba Heroda czy Judasza.
Według lokalnej ludności, czosnek był uznawany za boską roślinę, chroniącą społeczności w ich ważnych momentach życia, w trakcie narodzin dzieci czy podczas ślubów. Prócz tego, jako magiczna roślina — zarówno ta boska jak i piekielna, związany był z światem podziemnym przez wzgląd na ostry smak i zapach powodujący oślepienie, a za co tym idzie błądzenie — wizualnie kojarzone z wędrówką w zaświatach.
Czosnek oczami encyklopedii jedzenia z 1923 r.
CZOSNEK, warzywo podobne do małej cebuli, ale z cebulką o białej lub różowej skórce, podzieloną na dziesięć lub dwanaście części zwanych „ząbkami”. Dwadzieścia cebulek średniej wielkości waży około jednego funta. W niektórych porach roku czosnek występuje obficie na wielu pastwiskach i nadaje mleku i masłu krów, które się nim żywią, bardzo ostry smak. Jego głównym zastosowaniem jest przyprawianie zup, sosów, sałatek i marynat.
(Ward, 1923)
W południowej Europie jest powszechnym i ważnym składnikiem wielu potraw. Jego smak jest silniejszy i bardziej cierpki, gdy rośnie w zimnym klimacie niż w ciepłych szerokościach geograficznych.
Czosnek jest znany w historii i od najdawniejszych czasów cieszył się popularnością w różnych częściach świata. Spożywali go robotnicy budujący piramidy oraz legiony starożytnego Rzymu.
O historii przypraw w dawnej Polsce, w tym czosnku, przeczytasz w poniższej książce:
Historia naturalna przypraw (wyd. II) | Aleksander K. Smakosz
Właściwości medyczne czosnku
Warto jednak podkreślić, że czosnek posiada do dziś wiele zastosowań w medycynie oraz w kuchni. W jednym małym ząbku czosnku znajduje się ogrom substancji prozdrowotnych — flawonoidy, składniki mineralne (cynk, fosfor, żelazo, potas, siarka, magnez), mikroelementy (chrom, nikiel), kwasy organiczne, błonnik pokarmowy, enzymy, aminokwasy, fitosterole oraz witaminy z grupy B i C. Jadany jest często w formie pieczonej bądź gotowanej. Tradycyjnie stosowany jest przy nawracających chorobach gardła (np. w trakcie utrzymującego się kaszlu, ale i podczas grypy); stosowany na wsiach na bóle w piersiach (spożywany wówczas z masłem i mlekiem), naciera się nim ciało w czasie przeziębienia.
Polecamy: Wpływ antybiotykoterapii na rozwój bakterii wielolekoopornych
Dodatkowo ma on pewne właściwości antywirusowe czy przeciwgrzybiczne — stąd tak zalecany w okresie jesienno-zimowym menu. To roślina, która również działa przeciwzapalnie na łagodzenie objawów zapalenia stawów, obniża ciśnienie krwi, cholesterol, czy zmniejsza prawdopodobieństwo miażdżycy.
Zaskakujące jest także to, że działa pozytywnie na ludzką skórę, włosy, paznokcie oraz odchudzanie gdyż pobudza produkcję soków trawiennych i żółci, ponadto zawierając w sobie błonnik, poprawia proces trawienia.
Co ciekawe, kiedyś przykładano też świeży czosnek na bolący ząb i dziąsła (posiekany i zmielony z siarką, pieprzem oraz prochem strzelniczym), ale i używano go także jako lek na robaki.
Folklor, a czosnek
Od wieków stosowały go również panny młode (nosząc ząbek czosnku w kieszeni) oraz kobiety w ciąży, zaszywajace go w swoim przedporodowym odzieniu. Dodatkowo wierzono, że chronił on nowonarodzone dzieci w momencie zagrożenia ich życia, a także przed złośliwymi demonami, Nocnicami, które pojawiały się tuż po zmroku i straszyły, dręczyły lub nawet męczyły ciężarne, bądź krótko po porodzie osłabione niewiasty, wraz z ich niemowlętami. Aby zapobiec ich wizycie, kobiety nacierały swoim dzieciom stopy i piersi, a sobie do ręki bądź koszulki przywiązały fragmenty czosnku.
Polecamy: Historia położnictwa. Cz. 1 Kraniotomia vs kleszcze, czyli wczesnonowożytne problemy
Czosnek był także jedną z roślin istotnych na czas zarazy dżumy i późniejszej cholery (głównie nacierano nim ręce i nogi), którą żuto, ssano bądź po prostu trzymano w ustach (wówczas działał odkażająco).
Jako środek na złe duchy, zalecano noszenie go głównie z lawendą, cebulą, miętą bądź dziurawcem, zwłaszcza w czasie magicznych nocy przesilenia letniego. Znany był z resztą od zarania dziejów jako środek na wszechobecne wampiry i demony (np. latawca) co skutkowało tym, że ochrona przed nimi była wręcz niezbędna. Wówczas to czosnek noszony był w kieszeni lub zaszyty w sukience, skutecznie uodparniał na wdzięk i urok upiorów.
Epidemie: historyczne metody leczenia i prewencji | Aleksander K. Smakosz (red.)
Poprzednia najniższa cena: 38,00 zł.
Wykorzystanie w kuchni
Wspomniane zostało, że czosnek jest równie chętnie wykorzystywany w kuchni, głównie jako przyprawa czy dodatek mięs, sosów, dresingów, zup (cebulowej, grochówki, fasolowej) czy sałatek. Należy wziąć pod uwagę, że podczas obróbki termicznej, traci wiele właściwości zdrowotnych. Najlepiej poleca się ząbki świeże, suszone (sproszkowane) bądź marynowane, jako element potraw, zwłaszcza porą jesienną czy zimową. To istotny składnik kuchni basenu Morza Śródziemnego, ale bardzo często pojawia się w polskim menu (podczas kiszenia ogórków, składnik zup, sosów).
Polecamy: Założenie Uniwersytetu Padewskiego (Università degli Studi di Padova) (1222)
Podsumowanie
Czosnek, pomimo wielu wartości medyczno-odżywczych, nie zalecany jest do spożycia w nadmiernych ilościach, zwłaszcza dzieciom poniżej 10 miesiąca życia i osobom z problemami żołądkowymi, niskim ciśnieniem, chorą wątrobą oraz nerkami. W takich przypadkach, zalecany jest bezwzględny kontakt z lekarzem i dietetykiem.
Bibliografia
Bobrowski, J., Wrona, M. (2017). Mitologia słowiańska.
Brown, E. (2007). Czosnek dobry na wszystko. Oficyna Wydawnicza ABA.
Kowalski, P. (2007). Kultura magiczna. Omen, przesąd, znaczenie.
Lewandowska, A. (2023). Czosnek. Uzdrawiająca moc. Wydawnictwo RM.
Oetker, A. (1998). Czosnek. Smak i zdrowie. Wyd. Świat Książki.
Leave a Reply