Jagody uważa się za jeden z najstarszych i najlepszych darów natury, pyszną przekąskę i owoc, o wielu wartościach zdrowotnych, stanowiący ważny element w ludzkiej historii. Są słodkie, bardzo soczyste, pełne głębokiego smaku, kojarzącego się nam z okresem dzieciństwa i letnimi porankami w lasach.

Zacytowane w tytule artykułu przysłowie, przekazywane w Polsce od wieków, jasno wskazuje nam datę pierwszych zbiorów jagód, tuż po święcie Jana, 24 czerwca. Przełom czerwca i lipca to bowiem najlepszy czas na zbiór jagód, a dokładnie borówki czernicy (Vaccinium myrtillus) potocznie zwanej jagodą bądź czarną jagodą.

Historia jagód

Jagody, a nawet precyzyjniej —  „jagody leśne”, to owoc, który rośnie na krzewach, w lasach, przydrożach oraz w wilgotnych łąkach, którego najbardziej znanymi przedstawicielami są jagoda czarna, borówka amerykańska oraz borówka brusznica.

Jagody, jako dziko rosnące owoce, znane były w czasach antycznych i stanowiły jedno ze źródeł pożywienia dla ludzi w okresach przedrolniczych. W średniowieczu uznano je w środowiskach medycznych i alchemicznych za rośliny magiczne (przynoszące szczęście) i stosowano je w leczeniu chorób i podczas obrzędów (związanych np. z obchodami dnia Matki Boskiej Jagodnej). Wierzono, że ich spożywanie zapewni zdrowie i długowieczność. Przez wieki więc były popularnym składnikiem napojów, dżemów bądź ciast.

Dzisiaj największe wzięcie mają jednak wyroby z jagodami w postaci serników na zimno, owsianek na słodko, naleśników z serem mascarpone z świeżymi owocami, lodów (mlecznych bądź sorbetów), łączone z bitą śmietaną, mlecznych czekolad czy lukrowanych pączków. Najbardziej jednak popularne są one w wersji jagodzianek, które podobnie jak wyroby pistacjowe, osiągają często zawrotne ceny w kawiarniach. Dodatkowo też współczesne badania nad jagodami potwierdzają, że jagody to prawdziwy skarb natury, które dzięki światowemu transportowi można nabywać i spożywać przez cały rok.

Czytaj także: 26 Lutego Dzień Pistacji — tłustego owocu z Bliskiego Wschodu

Właściwości zdrowotne jagód

Jak zostało wspomniane, jagody były wykorzystywane w medycynie dawnej do leczenia schorzeń i chorób (np. biegunek, problemów z żołądkiem). Poza walorami smakowymi, jagody są cennym źródłem witamin (zwłaszcza wit. PP, wit. C wspomagającej odporność i zdrowie skóry, wit. A i witamin z grupy B dla lepszej pracy naszego układu nerwowego), minerałów (selen, mangan, miedź), błonnika pokarmowego (utrzymującego zdrowie jelit). Mają jednak przede wszystkim wiele leczniczych właściwości, gdyż jako owoce wyróżniają się bardzo wysoką zawartością przeciwutleniaczy (pomagającymi w walce z wolnymi rodnikami), zwłaszcza antocyjanów.

Więcej o historii i właściwościach surowców naturalnych przeczytasz w:

Historia naturalna przypraw (wyd. II) | Aleksander K. Smakosz

Kup teraz

Ponadto ich regularne spożywanie obniża poziom złego cholesterolu w krwi, możliwe także, że niektóre składniki tego surowca zmniejszają ryzyko chorób serca i udaru mózgu.

Jagody bez wątpienia mogą ograniczać stan zapalny, są korzystne dla skóry (walczą z jej przebarwieniami, spowalniają jej starzenie). Według badań, wykazują również działanie moczopędne, przeciwcukrzycowe, ściągające oraz antyseptyczne. Zalecane są je głównie osobom starszym, prowadzącym siedzący tryb życia.

Ze względu na wysoki poziom antocyjanów, owoc borówki czernicy (świeży jak i suszony) jest uznany za oficjalny surowiec leczniczy — stąd obecna jest jej monografia w ramach „Farmakopei Europejskiej” i „Farmakopei Polskiej”.

Symbolika jagód

W historii mówi się, że jagody mają bardzo bogate znaczenie symboliczne, znane były w wielu kulturach, a dzisiaj w wielu sennikach są one pomyślną wróżbą na przyszłość. We wróżbach, dojrzałe owoce jagód bez wątpienia świadczą o tym, że cieszymy się idealnym zdrowiem i sporą kondycją, a otrzymanie koszyka jagód w prezencie zapowiada nam nawiązanie nowych, znacznie bardziej wartościowych znajomości. Z kolei samo szukanie i znajdowanie jagód to zapowiedź zysku i wielkiej pomyślności w najbliższych życiowych finansach.

Jagody w literaturze

Prócz zastosowania w medycynie i kuchni, motyw jagód przewija się również w literaturze, gdzie znajdują się metaforyczne odniesienia do jagód, jak w wierszowanej baśni Marii Konopnickiej „Na jagody” czy w monologu Katniss z „Igrzysk śmierci”:

Jagody. Dociera do mnie, że w tej garści trujących owoców kryje się odpowiedź na pytanie, kim naprawdę jestem. Jeżeli wyciągnęłam je, żeby uratować Peetę, bo wiedziałam, że spotkam się z potępieniem, wróciwszy bez niego, to jestem godna pogardy. Jeśli wyciągnęłam je z miłości, to znak, że jestem samolubna, ale można mi to wybaczyć. Ale jeżeli wyciągnęłam je, żeby postawić się Kapitolowi, to jestem coś warta. Problem w tym, że w tej chwili nie bardzo wiem, co mną wtedy powodowało. (S. Collins „W pierścieniu ognia”).

Podsumowanie

Jagoda to wspaniały owoc, znany od wieków, element historii, kultury i medycyny dawnych społeczności, łączący w sobie przepyszny smak i wiele korzyści medycznych. Spożywanie jagód to nie tylko ogromna przyjemność, ale przede wszystkim sposób na długie, pozbawione problemów zdrowie. Bez względu na to czy spożywamy jagody dziko rosnące, czy uprawiane w ogrodzie, ich smak może nam towarzyszyć przez cały rok.

Wybrana bibliografia

Bilek, M., Dudek, T., Czerniakowski, Z., & Staniszewski, P. (2020). Owoc borówki czernicy (Vaccinium myrtillus L.) jako farmakopealny surowiec antocyjanowy. sylwan, 164(09). https://doi.org/10.26202/sylwan.2020064

Pires, T. C., Caleja, C., Santos-Buelga, C., Barros, L., & Ferreira, I. C. (2020). Vaccinium myrtillus L. fruits as a novel source of phenolic compounds with health benefits and industrial applications-a review. Current pharmaceutical design, 26(16), 1917-1928.

Zielonka, B. (2018). Fauna i flora w” Igrzyskach śmierci” Suzanne Collins. In Motywy fauny i flory w literaturze i kulturze. Analecta Literackie i Językowe, tom IX (pp. 169-175). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.