Wpływ nauk i odkryć Paracelsusa na współczesną farmację i medycynę

Wpływ nauk i odkryć Paracelsusa na współczesną farmację i medycynę

Omnia sunt venena, nihil est sine veneno. Sola dosis facit venenum

Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. Tylko dawka czyni truciznę.

Paracelsus

Ten cytat jest bodaj najsłynniejszy, jeśli chodzi o postać Paracelsusa. Przez historyków jest traktowany jako postać kontrowersyjna. Niektórzy przypisują mu nawet miano oszusta. Jednak nie można odmówić mu wielu zasług, bez których współczesny świat nauki mógłby wyglądać zupełnie inaczej. Nawet mimo faktu, że nie dokonał rewolucyjnych odkryć, nie można bagatelizować jego wkładu w postrzeganie medycyny oraz zawodu lekarza.

Konieczność znajomości chemii przez lekarza oraz jej racjonalizacja

Paracelsus słusznie zauważył, że istnieją substancje, które w pierwotnej formie są szkodliwe dla człowieka, lecz po obróbce termicznej bądź z pomocą reakcji chemicznych zmieniają swoje właściwości, dzięki czemu są w stanie pomóc choremu. W XVI wieku, kiedy Paracelsus zaczął pracę, prym wiodły nauki starożytnego rzymskiego farmakologa — Galena, który to skompilował całą medyczną wiedzę swoich czasów. Opierał się na poglądzie, że w ludzkim ciele istnieją cztery ciecze/humory: żółć, krew, czarna żółć i flegma.

W czasach Paracelsusa chemia była skupiona wokół alchemii i poszukiwań kamienia filozoficznego. Szwajcarski lekarz zwrócił uwagę, że w ludzkim ciele zachodzą reakcje chemiczne i można to wykorzystać, aby zwalczyć chorobę nękającą organizm. Ważnym stwierdzeniem były jego słowa, że chemia służy do przygotowywania leków, a nie do produkcji złota. W ten sposób chciał, aby nauka ta przestała być traktowana jako sztuka magiczna, a stała się podstawą do produkcji i udoskonalenia lekarstw.

Paracelsus w laboratorium
Paracelsus w swoim laboratorium. Domena publiczna

Właściwe przygotowanie lekarstw

XVI wiek obfitował w osobliwe środki, podawane pacjentom. Najczęściej były to wieloskładnikowe mieszanki ziołowe, które czasem w rzeczywistości mogły wykazywać zamierzony efekt fizjologiczny np. działanie antybakteryjne, jednak najczęściej składniki tych polifarmakonów działały antagonistycznie.

W tym czasie stosowano także różne dużo bardziej kontrowersyjne specyfiki, takie jak starte mysie odchody, pomieszane z sokiem z babki oraz cukrem, które to miały leczyć „plucie krwią”. Paracelsus skupiał się w swojej praktyce na przyrządzaniu ekstraktów i nalewek, aby wyizolować konkretne substancje czynne, lub zwiększyć ich moc.

Opieka dla wszystkich klas społecznych

Uważa się, iż jedną z jego zasług było utworzenie systemu poradni — opieki medycznej dla osób, których nie było stać na zapłatę. Wierzył, że pomoc medyczna należy się każdemu, czym zyskał sobie sporą sympatię ludzi ubogich, przez których był traktowany jako uzdrowiciel.

Opieka zdrowotna była przez wieki niedostępna dla najuboższych. Źródło: Jewett, W.S.L. (1790–1874). Hospital for Incurables, Blackwell Island, New York

Podważenie nauk szkoły Galena

W charakterystyczny dla siebie sposób podał w wątpliwość stosowane od stuleci metody leczenia ludzi. Zwrócił uwagę, iż zmiany patologiczne mogą być spowodowane także przez czynniki zewnętrzne, a nie tylko zaburzenie równowagi cieczy (humorów) w organizmie, czym wywarł spory wpływ na współczesną medycynę, a także wskazał lekarzom, że warto myśleć samodzielnie.

Więcej na temat Paracelsusa i innych kwestii związanymi z historią leków i medycyny znajdziecie w książce “Historia medycyny i farmacji: szkice i eseje”

Bibliografia

  • Adler, R. E. (2004). Medical Firsts: From Hippocrates to the Human Genome” Hoboken, NJ John Wiley & Sons.
  • Ḏḥwty (2015). Paracelsus: the Father of Toxicology and the Enemy of Physicians. https://www.ancient-origins.net
  • Steiner, L. H. (1853), Paracelsus and his influence on chemistry and medicine. Chambersburg: M. Kieffer and Co.

Autor

Daniel Grudzień — student farmacji na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. Członek studenckiego koła naukowego „Uroboros”. Prywatnie interesuje się historią, a w wolnym czasie zajmuje się modelarstwem.

Leave a Reply

Your email address will not be published.